İLK SİYASİ PARTİYİ VE İLK MUHALEFET PARTİSİNİ SORGULAMA

İLK SİYASİ PARTİYİ  VE İLK MUHALEFET PARTİSİNİ  SORGULAMA

Cumhuriyet tarihimizin ilk siyasi partisi  Halk Partisidir.Cumhuriyetin ilanından sonra  Cumhuriyet Halk Partisi ismini almıştır

HALK PARTİSİ’NİN KURULUŞU 9 Ağustos 1923

  • Mustafa Kemal Paşa’nın öncülüğünde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk grubu temel alınarak kuruldu.
  • Parti 1923-1950 yılları arasında tek başına iktidarda kaldı.
  • Bu süre içinde;
  • Mustafa Kemal Paşa 1923- 1938
  • İsmet İnönü                 1938-1950  hem cumhurbaşkanlığı hem de genel başkanlık yaptılar.
  • Yapılan inkılaplar parti programına dayanarak gerçekleştiril­miştir.
  • Halk partisi ekonomide devletçiliği savunmuştur.
  • Türkiye’de kurulan ilk siyasi partidir.
  • Halk partisi 14 Mayıs 1950’de yapılan seçimleri kaybetti ve yönetimi Demokrat Parti aldı.

siyasi_partiler

 Cumhuriyet tarihimizin ilk muhalefet partisidir

TERAKKİPERVER CUMHURİYET PARTİSİ 17 KASIM 1924

  • Partinin genel başkanı Kâzım Karabekir Paşa’dır.
  • Kurucuları milli mücadelenin önde gelen isimleridir. Rauf (Or-bay) Bey, Ali Fuat (Cebesoy) Paşa, Refet (Bele) Paşa, Ad­nan (Adıvar) Bey gibi
  • Türkiye’de Halk partisinden sonra kurulan ikinci parti, Cum­huriyetin ilanından sonra kurulan ilk partidir.
  • İlk muhalefet partisidir.
  •  Ekonomide liberal düşünceyi savunmuştur.
  • Dini inançlara saygılı olmayı ilke olarak kabul etmiştir.
  • Terakkiperver Cumhuriyet Partisi’nin muhafazakar ve dini inanç!ara saygılı bir siyaset izlemesi yeni rejime karşı olanla­rın bu partide yer almalarına nedenoldu.
  • Terakkiperver Cumhuriyet partisi Şeyh Said isyanı ile ilgisi olduğu gerekçesiyle kapatıldı. (5 Haziran 1925)
  • Çok partili hayata geçişte ilk deneme başarısızlıkla sonuçlandı.

 

Cumhuriyet tarihimizin ikinci muhalefet partisidir

SERBEST CUMHURİYET PARTİSİ 12 AĞUSTOS 1930

  • 1929’da bütün dünyada başlayan ekonomik bunalım Türki­ye’yi de etkiledi.
  • İktidardaki Cumhuriyet Halk Partisi’ne karşı tepkiler artmaya başladı.
  • İktidar partisinin denetlenebilmesi ve demokrasinin tam ola­rak yerleşebilmesi için yeni bir partiye ihtiyaç duyuldu.
  • Mustafa Kemal Paşa’nın isteğiyle Fethi (Okyar) Bey’in baş­kanlığında Serbest Cumhuriyet Partisi kuruldu.
  • Serbest Cumhuriyet Partisi ekonomide liberalizmi savunu­yordu.
  • Zamanla partiye inkılap karşıtları girmeye başladı.
  • Fethi Bey kontrolü kaybedeceğini anlayınca partiyi feshetti. (17 Kasım 1930)
  • Menemen Olayı 23 Aralık 1930
  • Derviş Mehmet ve adamları Menemen’de olay çıkardılar.
  • Olayı bastırmak isteyen asteğmen Kubilay öldürüldü.
  • Alınan tedbirlerle isyan bastırıldı.
  • Olayı çıkaranlar İstiklal mahkemelerinde yargılanarak ağır cezalara çarptırıldılar.
  • Menemen olayı rejime yönelik ikinci harekettir.
  • Serbest Cumhuriyet Partisi’nin feshedilmesindeki haklılık an­laşılmıştır.
  • 1946’ya kadar çok partili hayata geçilmesi gecikmiştir.

 

Bu çalışmalara rağmen Çok partili hayata geçilememiştir

ÇOK PARTİLİ HAYATA GEÇİLEMEMESİNİN SEBEPLERİ

  • Yeni rejimin yerleştirilmek istenmesi
  • Halkın çok partili hayata hazır olmayışı
  • Yeni bir dünya savaşının çıkma ihtimali
  • Lozan’dan kalan bazı sorunların çözülmek istenmesi (Hatay-Boğazlar)

 

Çok partili hayata 1950 seçimlerini  Demokrat Parti kazanmasıyla geçilmiştir

ÇOK PARTİLİ HAYATA GEÇİŞ 1946

  • Dünya savaşından sonra bir çok ülkede demokrasi hakim olmaya başladı.
  • Savaşı kazanan ülkeler de demokrasi ile yönetilen ülkelerdi,
  • Dünya barışını korumak için savaştan sonra Birleşmiş Millet­ler kuruldu.
  • Türkiye’nin de dünya devletleri içerisinde yerini alabilmesi için çok partili hayata geçmesi gerekiyordu.
  • 1946’da Cumhuriyet Halk Partisi’nden ayrılan Adnan Mende­res, Celal Bayar, Refik Koraltan ve Fuat Köprülü Demokrat Parti’yi kurdular.
  • 1946’da “açık oy, gizli sayım” sistemine dayalı yapılan seçimi Cumhuriyet Halk Partisi kazandı.
  • 14 Mayıs 1950’de “gizli oy, açık sayım” sistemiyle yapılan se­çimi Demokrat Parti büyük bir çoğunlukla kazandı.
  • Demokrat Parti 1950-1960 yılları arasında Türkiye’yi idare etti.
  • Bu dönemde Cumhurbaşkanı – Celal Bayar, Başbakan – Adnan Menderes TBMM Başkanı – Refik Koraltan
Pay